«Ο πολυπολικός κόσμος είναι πλέον πραγματικότητα!»
Με αυτή τη φράση, ο Vladimir Putin επιχείρησε να συνοψίσει το βασικό αφήγημα της σύγχρονης ρωσικής εξωτερικής πολιτικής.
Μιλώντας στο πλαίσιο του φόρουμ «Ρωσία – Αφρική», ο Ρώσος πρόεδρος υποστήριξε ότι ο πλανήτης εισέρχεται σε μια νέα εποχή, στην οποία η κυριαρχία ενός και μόνο πόλου ισχύος, της Δύσης, δίνει σταδιακά τη θέση της σε ένα πολυκεντρικό διεθνές σύστημα.
Για τη Μόσχα, αυτή η μετάβαση δεν αποτελεί πλέον σενάριο για το μέλλον, αλλά διαδικασία που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και δεν μπορεί να ανακοπεί.
Ο όρος «πολυπολικός κόσμος» χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια από το Κρεμλίνο και από θεωρητικούς του Ευρασιατισμού, τα τελευταία χρόνια όμως έχει αποκτήσει κεντρική θέση στη ρωσική γεωστρατηγική σκέψη.
Σύμφωνα με τη ρωσική προσέγγιση, ο κόσμος που διαμορφώθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη γεωπολιτική, οικονομική και στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών και του δυτικού μπλοκ.
Από διπολικός έγινε μονοπολικός. Η Μόσχα θεωρεί ότι η περίοδος της «μονοπολικής στιγμής» σταδιακά φτάνει στο τέλος της και ότι νέες δυνάμεις, νέες αγορές και νέα περιφερειακά κέντρα ισχύος διεκδικούν μεγαλύτερο ρόλο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα, η Ινδία, η Αφρική, η Λατινική Αμερική αλλά και οργανισμοί όπως οι BRICS εμφανίζονται ως θεμελιώδεις πυλώνες της νέας πραγματικότητας.
Λίγους μήνες νωρίτερα, ο Ρώσος πρόεδρος είχε δηλώσει ότι τα δυτικά κράτη χάνουν σταδιακά τις ηγετικές τους θέσεις, ενώ νέα κέντρα ανάπτυξης αναδύονται στον λεγόμενο «Παγκόσμιο Νότο».
Αντίστοιχα, ο πρεσβευτής επί ειδικών αποστολών του ρωσικού ΥΠΕΞ, Alexander Trofimov, υποστήριξε ότι η Δύση απέτυχε να εμποδίσει τη διαμόρφωση ενός πολυπολικού κόσμου και πλέον δυσκολεύεται να αποδεχθεί τη νέα κατάσταση.
Η ρωσική διπλωματία υποστηρίζει ότι η οικονομική ισχύς μεταφέρεται σταδιακά προς την Ευρασία και ότι τα κέντρα λήψης αποφάσεων διευρύνονται πέρα από τα παραδοσιακά δυτικά κράτη.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Putin συνδέει συχνά την πολυπολικότητα με την επέκταση των BRICS. Για τη Ρωσία, η διεύρυνση του οργανισμού δεν αποτελεί απλώς οικονομική εξέλιξη, αλλά απόδειξη ότι ολοένα περισσότερες χώρες επιθυμούν μεγαλύτερη αυτονομία απέναντι στις παραδοσιακές δομές του Δυτικού κόσμου.
Η ρωσική ηγεσία θεωρεί ότι ο «Παγκόσμιος Νότος» επιδιώκει μεγαλύτερη συμμετοχή στη λήψη διεθνών αποφάσεων, καλύτερη εκπροσώπηση στους διεθνείς θεσμούς και περισσότερες επιλογές στις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις.
Γι’ αυτό η Μόσχα αντιμετωπίζει τους BRICS όχι μόνο ως οικονομική ένωση, αλλά και ως γεωπολιτικό σύμβολο των αλλαγών που συντελούνται σε πλανητικό επίπεδο.
Μέσα σε αυτή τη στρατηγική, η Αφρική κατέχει ξεχωριστή θέση. Η Ρωσία θεωρεί την αφρικανική ήπειρο έναν από τους σημαντικότερους χώρους ανάπτυξης του 21ου αιώνα, τόσο λόγω της δημογραφικής της δυναμικής όσο και λόγω των οικονομικών της προοπτικών.
Ο Putin την χαρακτήρισε «ήπειρο του μέλλοντος», τονίζοντας ότι ο νεανικός πληθυσμός της και η συνεχής αύξηση των αναπτυξιακών αναγκών της θα οδηγήσουν σε μεγάλες γεωπολιτικές και οικονομικές αλλαγές.
Για τη Μόσχα, η ενίσχυση των δεσμών με τις αφρικανικές χώρες αποτελεί τμήμα της ευρύτερης προσπάθειας οικοδόμησης ενός δικτύου συνεργασιών πέρα από το παραδοσιακό Δυτικό πλαίσιο επιρροής.
Η Μόσχα παρουσιάζει την πολυπολικότητα ως απτή πραγματικότητα που έχει ήδη επικρατήσει. Οι επικριτές αυτής της άποψης υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Δυτικοί σύμμαχοί τους εξακολουθούν να διατηρούν τεράστια οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική ισχύ.
Από την άλλη πλευρά, χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και αρκετά κράτη του «Παγκόσμιου Νότου» αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο βάρος στις διεθνείς εξελίξεις.
Η πραγματικότητα ενδέχεται να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις δύο αυτές προσεγγίσεις.
Η ίδια η συζήτηση, ωστόσο, αποκαλύπτει ότι το διεθνές σύστημα βρίσκεται σε φάση μετασχηματισμού.
Πίσω από τις δηλώσεις του Putin βρίσκεται μια σύγκρουση γεωπολιτικών αφηγημάτων γύρω από το ποιος θα διαμορφώσει τον κόσμο των επόμενων δεκαετιών.
Η Ρωσία υποστηρίζει ότι η εποχή της απόλυτης δυτικής κυριαρχίας φτάνει στο τέλος της και ότι ένα νέο πολυκεντρικό σύστημα κρατών και πολιτισμών βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Η Δύση, αντιθέτως, επιμένει ότι εξακολουθεί να διατηρεί τον βασικό ρόλο στις διεθνείς υποθέσεις και αγωνίζεται ώστε να μην παραχωρήσει την πρωτοκαθεδρία της.
