Του Σπύρου Στάλια (Ν. Υόρκη)
Η «Σιδερένια Φυλακή» της Μακροοικονομικής Πολιτικής.
Όταν ένα κράτος – μέλος της Ευρωζώνης υπέγραψε τις ιδρυτικές συνθήκες (Μάαστριχτ, Λισαβόνα) και το Δημοσιονομικό Σύμφωνο Σταθερότητας, αποδέχτηκε αυτόματα ότι οι βασικοί μοχλοί της οικονομίας του θα βρίσκονται εκτός εθνικού ελέγχου.
Όποιο κόμμα και αν κερδίσει τις εκλογές, έρχεται αντιμέτωπο με τα προδιαγεγραμμένα όρια:
Δημοσιονομικοί Κανόνες: Τα όρια για το έλλειμμα (κάτω από 3% του ΑΕΠ) και το χρέος είναι θεσμοθετημένα. Αν μια κυβέρνηση προσπαθήσει να τα παραβιάσει, ενεργοποιούνται αυτόματες κυρώσεις ή η απειλή των αγορών (άνοδος των spreads).
Νομισματική Στενότητα: Η ΕΚΤ ελέγχει τη ρευστότητα των τραπεζών. Αν μια κυβέρνηση αποφασίσει μια ριζικά διαφορετική πολιτική που «τρομάζει» το ευρωπαϊκό κατεστημένο, η «κάνουλα» της ρευστότητας μπορεί να κλείσει (όπως συνέβη στο παρελθόν στην Ευρωζώνη).
Επομένως, ο οικονομικός πυρήνας της διακυβέρνησης είναι προαποφασισμένος.
Με άλλα λόγια, οι εκλογές δεν μπορούν να αλλάξουν την αρχιτεκτονική του ευρώ. Το σύστημα της Ευρωζώνης στερεί από τα κράτη τα εργαλεία προστασίας των ασθενέστερων τάξεων, ενώ παράλληλα απελευθερώνει τις δυνάμεις της αγοράς να λειτουργούν χωρίς σύνορα. Η συσσώρευση πλούτου στην κορυφή και η καθίζηση της βάσης δεν είναι ένα λάθος ή μια παροδική κρίση του συστήματος. Είναι η ενδογενής, δομική λειτουργία του.
Τότε γιατί γίνονται εκλογές; Τι αλλάζει;
Αν η μακροοικονομική πολιτική είναι κοινή, η πολιτική αντιπαράθεση μετατοπίζεται αναγκαστικά σε δύο άλλα πεδία:
- Η διαχείριση των ψίχουλων (μικροδιαχείριση): Τα κόμματα δεν μπορούν να αλλάξουν το συνολικό μέγεθος της πίτας (δημοσιονομικός χώρος), αλλά μπορούν να αποφασίσουν σε ποιόν θα δώσουν τα λίγα κομμάτια που περισσεύουν. Για παράδειγμα, θα μειώσουν ελάχιστα τον φόρο στις επιχειρήσεις ή θα δώσουν ένα μικρό επίδομα στους χαμηλοσυνταξιούχους; Αυτό δημιουργεί μια ψευδαίσθηση μεγάλης ιδεολογικής σύγκρουσης, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για διαχείριση εντός των ίδιων ορίων. Επί της ουσίας είναι μια διαδικασία επιλογής για το ποιός θα ζήσει. «Πάρε αυτά τώρα και βλέπουμε».
- Η πολιτισμική και κοινωνική ατζέντα (Culture Wars): Καθώς η οικονομία είναι «κλειδωμένη», η πολιτική αντιπαράθεση μεταφέρεται σε θέματα που δεν κοστίζουν χρήμα: Δικαιώματα, μεταναστευτικό, παιδεία, εγκληματικότητα, εξωτερική πολιτική (εντός των συμμαχιών). Εκεί τα κόμματα ότι τους κατέβει λένε για να παραμένουν ορατές οι δήθεν διαφορές τους. Πολιτικές άνευ ουσίας, αλλά, με πολύ βαθυστόχαστες συζητήσεις!
Η αποξένωση των πολιτών και η αποχή. Αυτό το οξύμωρο σχήμα, να αλλάζουν οι κυβερνήσεις, αλλά, όχι η πολιτική έχει σοβαρές συνέπειες για την ίδια τη Δημοκρατία:
α) Ηθική απονομιμοποίηση. Οι πολίτες αντιλαμβάνονται γρήγορα ότι η ψήφος τους δεν έχει το βάρος που θα έπρεπε. Αυτό οδηγεί στην τεράστια αποχή που βλέπουμε σε όλη την Ευρώπη, καθώς και στην άνοδο αντισυστημικών ή ακραίων φωνών.
β) Η κυριαρχία των Τεχνοκρατών: Οι πολιτικοί μετατρέπονται από «ηγέτες» σε «διαχειριστές» (managers) που απλώς εφαρμόζουν τις οδηγίες των Βρυξελλών και της Φρανκφούρτης, που τις παρουσιάζουν ως «μονόδρομο».
γ) Οι εκλογές έχουν χάσει την παραδοσιακή τους ιδιότητα να καθορίζουν την οικονομική μοίρα ενός τόπου. Λειτουργούν πλέον περισσότερο ως ένας μηχανισμός επιλογής του ποιός θα διαχειριστεί την εφαρμογή μιας ήδη αποφασισμένης πολιτικής και πώς θα κατανείμει τα βάρη στο εσωτερικό της κοινωνίας.
Η ακτινογραφία των προσεχών εκλογών με παλιά και νέα κόμματα, φρέσκα πρόσωπα, πρόσωπα με λίφτινγκ και η αυταπάτη της αλλαγής. Το πολιτικό σκηνικό εμφανίζει έντονη κινητικότητα, με διασπάσεις, επιστροφές και νέα σχήματα. Ωστόσο, με αυτά που παραπάνω αναφέρθηκαν, η εικόνα ξεκαθαρίζει:
- Τα παλιά κόμματα εξουσίας (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ)
Είναι οι επίσημοι, πιστοποιημένοι, διαχειριστές του status quo.
Τι να περιμένουν οι πολίτες: Απόλυτη συμμόρφωση με τα πλεονάσματα και τις υποδείξεις των Βρυξελλών. Η πολιτική τους θα συνεχίσει να εξαντλείται στη μικροδιαχείριση (επιδόματα, passes) για να κατευνάζουν τις αντιδράσεις, ενώ η δομική αναδιανομή πλούτου υπέρ των λίγων θα συνεχίζεται κανονικά και η κανονική πληρωμή των χρεών θα είναι θέμα Εθνικής Τιμής.
- Τα νέα σχήματα και οι πρωταγωνιστές τους
Η εμφάνιση νέων παικτών λειτουργεί ως βαλβίδα αποσυμπίεσης της κοινωνικής οργής. Χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες, ανάλογα με το συναίσθημα που εκμεταλλεύονται:
– Αλέξης Τσίπρας (ΕΛ.Α.Σ.): Η επιστροφή του με έναν άκρως συμβολικό τίτλο επιχειρεί να επαναπατρίσει την απογοητευμένη δήθεν προοδευτική βάση, μιλώντας για «ενεργειακή δημοκρατία» και «φορολογική δικαιοσύνη».
Η αλήθεια: Το παρελθόν έχει δείξει ότι στις «κόκκινες γραμμές» αυτών των διακηρύξεων γίνονται εύκολα συμβιβασμοί μόλις ανοίξουν οι πόρτες της Φρανκφούρτης. Οι 7 δεσμεύσεις του δεν μπορούν να εφαρμοστούν αφού διαταράσσουν το Δημοσιονομικό Σύμφωνο. Άλλη μία Θεσσαλονίκη!
– Μαρία Καρυστιανού (Ελπίδα για τη Δημοκρατία): Εκφράζει τη γνήσια ηθική απαίτηση της κοινωνίας για Κράτος Δικαίου, λογοδοσία και δικαιοσύνη, με αφετηρία το εθνικό τραύμα των Τεμπών.
Η αλήθεια: Είναι μια αναγκαία φωνή για το θεσμικό και ηθικό κομμάτι της χώρας. Όμως, το Κράτος Δικαίου δεν μπορεί να επιβιώσει μακροπρόθεσμα σε μια οικονομία με διαλυμένη τη μεσαία τάξη. Αν το κίνημα αυτό δεν αποκτήσει καθαρή πρόταση σύγκρουσης με την οικονομική αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης, θα περιοριστεί σ’ έναν ρόλο «συνηγόρου του πολίτη» χωρίς τη δύναμη να αλλάξει τις παραγωγικές δομές. Θα λέει θα λέει μέχρι να κουραστούμε να το ακούμε.
– Αντώνης Σαμαράς (υπό ίδρυση δεξιός φορέας) και Αφροδίτη Λατινοπούλου: Εκμεταλλεύονται τη δεξιά πολυδιάσπαση, ποντάροντας στα εθνικά θέματα, το μεταναστευτικό και κάνουν κριτική για την ακρίβεια και τα μικροεπιδόματα».
Η αλήθεια: Πρόκειται για την κλασική μετατόπιση της ατζέντας στα πεδία των “Culture Wars” (Πολιτισμικοί Πόλεμοι). Καθώς δεν μπορούν (και δε θέλουν) να αμφισβητήσουν το ευρώ και την ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων, προσφέρουν στους ψηφοφόρους μια «εθνική – συντηρητική ρητορική ως υποκατάστατο της χαμένης οικονομικής κυριαρχίας.
Οι Έλληνες στις προσεχείς εκλογές δεν πρέπει να περιμένουν σωτήρες. Τα νέα κόμματα προσφέρουν απλώς διαφορετική συσκευασία για το ίδιο περιεχόμενο.
Όσο η χώρα παραμένει απλός χρήστης ενός ξένου νομίσματος και υποτάσσεται στην ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων χωρίς veto, η μοίρα της μεσαίας τάξης είναι προδιαγεγραμμένη. Η εναλλαγή προσώπων στην εξουσία προσφέρει θέαμα, αλλά η σκληρή οικονομική πραγματικότητα θα συνεχίσει να γράφεται από τους ίδιους τεχνοκρατικούς μηχανισμούς.
Η καταστροφή έρχεται!
